تفاوت لک آفتابی و لک هورمونی از نظر محل، رنگ و شکل ظاهری

دیدن یک لک قهوه‌ای جدید روی گونه، پیشانی یا پشت لب، برای خیلی‌ها نگران‌کننده است. اولین سوالی که پیش می‌آید این است: این لک از آفتاب است یا هورمون؟ این دو نوع لک خیلی شبیه هم به نظر می‌رسند، اما علت، رفتار و درمان کاملا متفاوتی دارند. اگر لک هورمونی را مثل لک آفتابی درمان کنید، نه‌تنها خوب نمی‌شود، بلکه پررنگ‌تر هم می‌شود.

در این مطلب به زبان ساده یاد می‌گیرید تفاوت لک آفتابی و لک هورمونی در محل، رنگ، شکل ظاهری و روش درمان چیست و چطور در خانه حدس بزنید لک شما از کدام نوع است.

لک آفتابی چیست؟

لک آفتابی که به آن لنتیگو یا لک پیری هم می‌گویند، نتیجه تجمع ملانین به‌خاطر تماس طولانی با نور خورشید است.

این لک معمولا بعد از ۳۰ سالگی، در افرادی که سال‌ها بدون ضدآفتاب کافی در آفتاب بوده‌اند، دیده می‌شود. راننده‌ها، کشاورزان و کسانی که زیاد سولاریوم می‌روند، بیشتر مستعد آن هستند.

ویژگی‌های اصلی لک آفتابی:

• دایره‌ای یا بیضی و با مرز کاملا مشخص
• رنگ عسلی روشن تا قهوه‌ای تیره و یکدست
• اندازه از چند میلی‌متر تا حدود یک سانت
• بیشتر روی گونه، بینی، پیشانی، پشت دست و شانه
• بدون قرینگی؛ یعنی ممکن است فقط یک طرف صورت باشد

لک آفتابی با آفتاب گرفتن پررنگ‌تر می‌شود، اما در زمستان کمرنگ نمی‌شود و خودبه‌خود از بین نمی‌رود.

لک هورمونی یا ملاسما چیست؟

لک هورمونی که اسم علمی آن ملاسما است، به‌خاطر تحریک سلول‌های رنگ‌ساز پوست با هورمون‌های زنانه ایجاد می‌شود.

شایع‌ترین زمان آن بارداری، مصرف قرص ضدبارداری، اختلال تیروئید و استرس هورمونی شدید است. به همین دلیل به آن ماسک بارداری هم می‌گویند. آفتاب آن را تشدید می‌کند، اما علت اصلی آن آفتاب نیست.

ویژگی‌های اصلی لک هورمونی:

• پهن، نامنظم و با مرز محو و پخش‌شده
• رنگ قهوه‌ای مایل به خاکستری یا قهوه‌ای مایل به آبی
• معمولا دوطرفه و قرینه در هر دو سمت صورت
• بیشتر روی گونه‌ها، پیشانی، بالای لب و چانه
• در تابستان پررنگ و در زمستان کمی کمرنگ‌تر می‌شود

ملاسما در زنان ۲۰ تا ۴۰ سال بسیار شایع‌تر از مردان است.

تفاوت لک آفتابی و لک هورمونی در یک نگاه

اگر بخواهیم خیلی خلاصه بگوییم:

۱. از نظر محل:
لک آفتابی هرجایی که آفتاب خورده دیده می‌شود، حتی نوک بینی و پشت دست. لک هورمونی اما تقریبا همیشه متقارن روی گونه‌ها، پیشانی و پشت لب است.

۲. از نظر رنگ:
لک آفتابی قهوه‌ای روشن، عسلی یا قهوه‌ای تیره و یکدست است. لک هورمونی خاکستری-قهوه‌ای، کدر و غیریکنواخت است.

۳. از نظر شکل و مرز:
لک آفتابی گرد، کوچک و با مرز تیز مثل سکه است. لک هورمونی بزرگ، نامنظم و با مرز محو مثل لکه ابر است.

۴. از نظر علت:
علت اصلی لک آفتابی اشعه UV است. علت اصلی لک هورمونی نوسان استروژن و پروژسترون است و آفتاب فقط آن را بدتر می‌کند.

۵. از نظر ماندگاری:
لک آفتابی پایدار است و با تغییر فصل خیلی فرق نمی‌کند. لک هورمونی بعد از زایمان یا قطع قرص هورمونی ممکن است کمرنگ شود، اما با یک تابستان بدون ضدآفتاب دوباره برمی‌گردد.

چطور در خانه بفهمیم لک ما آفتابی است یا هورمونی؟

این سه سوال را از خودتان بپرسید:

• آیا لک‌ها قرینه‌اند؟ اگر هر دو گونه دقیقا مثل هم لک دارد، احتمال ملاسما بیشتر است.
• کی شروع شد؟ اگر هم‌زمان با بارداری، شروع قرص جدید یا اختلال پریود بود، هورمونی است. اگر بعد از مسافرت آفتابی یا افزایش سن بود، آفتابی است.
• مرزش چطور است؟ با گوشی از نزدیک عکس بگیرید. مرز تیز و گرد یعنی آفتابی، مرز محو و پهن یعنی هورمونی.

توجه: این تست خانگی فقط برای حدس اولیه است. تشخیص قطعی با معاینه پزشک و گاهی وودلمپ انجام می‌شود.

تفاوت لک آفتابی و لک هورمونی در درمان

این مهم‌ترین بخش است، چون درمان اشتباه لک را مقاوم می‌کند.

درمان لک آفتابی

• مصرف روزانه و تمدید ضدآفتاب SPF50
• کرم‌های روشن‌کننده با ویتامین C، نیاسینامید و آربوتین
• لایه‌بردارهای ملایم با نظر پزشک
• لیزر و IPL معمولا جواب خوبی می‌دهد و لک سریع‌تر پاک می‌شود

لک آفتابی سطحی‌تر است و به درمان جواب بهتری می‌دهد.

درمان لک هورمونی

• ضدآفتاب در فضای بسته هم لازم است، نور موبایل و گرما هم تشدیدش می‌کند
• درمان اصلی هورمونی است؛ اصلاح قرص، بررسی تیروئید و کنترل استرس
• کرم‌های تجویزی مثل هیدروکینون، ترتینوئین و آزلائیک اسید فقط با نسخه پزشک
• لیزر برای ملاسما باید خیلی محتاطانه انجام شود، چون گرمای لیزر نامناسب آن را تیره‌تر می‌کند

به همین دلیل هیچ‌وقت برای لک هورمونی خودسرانه لیزر یا لایه‌برداری قوی انجام ندهید.

روتین روزانه برای پوست مستعد لک صورت

فرقی نمی‌کند لکت آفتابی باشد یا هورمونی، این روتین ساده از تیره‌تر شدن آن جلوگیری می‌کند:

روتین صبح:

• شست‌وشو با شوینده ملایم، بدون اسکراب خشن
• سرم ویتامین C یا نیاسینامید برای کنترل ملانین
• ضدآفتاب رنگی SPF50 به اندازه دو بند انگشت، با تمدید هر 3 ساعت

روتین شب:

• پاک کردن کامل آرایش و ضدآفتاب با میسلار واتر یا روغن پاک‌کننده
• مرطوب‌کننده ترمیم‌کننده با سراماید برای تقویت سد پوستی
• 2 تا 3 شب در هفته محصول حاوی آربوتین یا آزلائیک اسید با نظر پزشک

برای ملاسما یک نکته طلایی وجود دارد: گرما و نور مستقیم، حتی بدون آفتاب، لک را فعال می‌کند. موقع آشپزی طولانی یا جلوی سشوار داغ، حتما ضدآفتاب‌ات را تمدید کن.

4 اشتباه رایج که لک آفتابی و هورمونی را بدتر می‌کند

1. لایه‌برداری قوی و خودسرانه:
اسکراب زبر، لایه‌بردارهای اسیدی قوی و سفیدکننده‌های متفرقه پوست را ملتهب می‌کند. پوست ملتهب ملانین بیشتری می‌سازد و لک، مخصوصا ملاسما، تیره‌تر می‌شود.

2. لیزر گرفتن بدون تشخیص نوع لک:
لیزر برای بیشتر لک‌های آفتابی عالی جواب می‌دهد، اما برای لک هورمونی فعال اگر دستگاه و انرژی درست انتخاب نشود، می‌تواند باعث برگشت شدیدتر شود. اول تشخیص، بعد لیزر.

3. فقط تابستان ضدآفتاب زدن:
اشعه UVA از شیشه و در روزهای ابری هم رد می‌شود. کسی که فقط در مسافرت ضدآفتاب می‌زند، عملا درمان لک را نصف رها کرده است.

4. دستکاری هورمون بدون نظر پزشک:
قطع ناگهانی قرص ضدبارداری یا مصرف خودسرانه مکمل هورمونی برای جوش یا ریزش مو، ملاسما را شعله‌ور می‌کند. هر تغییر هورمونی باید با مشورت پزشک باشد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر یکی از این موارد را دارید، به متخصص پوست مراجعه کنید:

• لک به سرعت بزرگ، برجسته یا چندرنگ می‌شود
• لک همراه با خارش، خونریزی یا زخم است
• لک بعد از ۳ ماه مراقبت و ضدآفتاب هیچ تغییری نکرده
• در بارداری هستید و لک به سرعت پخش می‌شود
• سابقه خانوادگی سرطان پوست دارید

بیشتر بخوانید: آیا لک‌های پوستی می‌توانند نشانه کبد چرب باشند؟ هر چیزی که باید بدانید

نتیجه‌گیری

تفاوت لک آفتابی و لک هورمونی را می‌توان در سه کلمه خلاصه کرد: محل، رنگ و مرز. لک گرد و تیره با مرز مشخص روی نقاط آفتاب‌خور، معمولا آفتابی است. لک پهن، قرینه و خاکستری-قهوه‌ای روی گونه و پیشانی، معمولا هورمونی یا همان ملاسماست.

هر دو نوع با ضدآفتاب منظم کنترل می‌شوند، اما درمان قطعی‌شان فرق دارد. لک آفتابی راحت‌تر پاک می‌شود، لک هورمونی صبر، درمان هورمونی و نظر پزشک می‌خواهد. اگر نوع لک‌تان را درست تشخیص دهید، نصف راه درمان را رفته‌اید.

هشدار: این مطلب صرفا جنبه آموزشی دارد و جایگزین تشخیص و درمان پزشک نیست. برای انتخاب کرم یا لیزر حتما با متخصص پوست مشورت کنید.