علت میلیا زیر چشم در کودکان؛ آیا نیاز به درمان دارد؟

دیدن چند دانه سفید و سفت زیر چشم نوزاد یا کودک، خیلی از والدین را نگران می‌کند. این دانه‌ها نه جوش‌اند، نه عفونی و نه به‌خاطر شیر یا آلرژی غذایی. در بیشتر موارد اسم این ضایعه میلیا است؛ کیست‌های ریز و بی‌خطر پوستی که از گیر افتادن کراتین زیر پوست ایجاد می‌شوند. علت میلیا زیر چشم در کودکان معمولاً نابالغ بودن پوست، استفاده از محصولات چرب یا تحریک پوستی است و در نوزادان اغلب خودبه‌خود خوب می‌شود.

در این مطلب به زبان ساده توضیح می‌دهیم میلیا چیست، چرا ایجاد می‌شود، چه زمانی نیاز به درمان دارد و چه کارهایی را نباید انجام دهید.

میلیا زیر چشم چیست؟

میلیا به برجستگی‌های بسیار کوچک، سفید یا زرد مایل به سفید گفته می‌شود که معمولاً ۱ تا ۲ میلی‌متر قطر دارند. این دانه‌ها سفت‌اند، درد و خارش ندارند و چرک هم نمی‌کنند.

برخلاف جوش سرسفید، میلیا منفذ باز ندارد و با فشار خالی نمی‌شود. علت آن تجمع کراتین، یعنی همان پروتئین سطح پوست، در یک کیست ریز زیر پوست است. شایع‌ترین محل آن در کودکان، زیر چشم، روی پلک، گونه و بینی است.

میلیای کودکان مسری نیست، از کودک دیگری گرفته نمی‌شود و ربطی به کثیف بودن پوست ندارد.

علت میلیا زیر چشم در کودکان

علت اصلی در همه سنین یکی است: بسته شدن مسیر خروج سلول‌های پوستی. اما در کودکان چند عامل شایع‌تر است:

۱. میلیای نوزادی و شیرخوارگی

حدود نیمی از نوزادان سالم در هفته‌های اول تولد میلیا می‌گیرند. دلیل آن نابالغ بودن غدد عرق و منافذ پوست و اثر هورمون‌های مادر است.
این نوع کاملاً طبیعی است و معمولاً طی چند هفته تا ۲ ماه خودبه‌خود می‌ریزد و جای آن نمی‌ماند.

۲. استفاده از کرم و محصولات چرب

شایع‌ترین علت میلیا زیر چشم در کودکان بزرگ‌تر، محصولات نامناسب است:

• کرم‌های دور چشم بزرگسالان
• پمادهای خیلی چرب مثل وازلین غلیظ دور چشم
• ضدآفتاب‌های سنگین و غیرمخصوص کودک
• روغن بچه، روغن نارگیل یا کره‌های گیاهی دور چشم
• دستمال مرطوب معطر و شوینده‌های قوی

این محصولات منافذ ظریف دور چشم را می‌بندند و زمینه‌ساز میلیا می‌شوند.

۳. آفتاب و خشکی پوست

آفتاب شدید و خشکی پوست، لایه سطحی پوست را ضخیم می‌کند. در نتیجه کراتین راحت‌تر زیر پوست گیر می‌کند. کودکانی که زیاد در آفتاب‌اند ولی ضدآفتاب مخصوص کودک و کلاه ندارند، بیشتر مستعد میلیا زیر چشم هستند.

۴. تحریک، اگزما و مالش چشم

اگزمای خفیف، خشکی دور چشم، حساسیت فصلی و مالش مداوم چشم‌ها می‌تواند پوست را تحریک کند. پوست تحریک‌شده برای ترمیم، کراتین بیشتری می‌سازد و همین باعث ایجاد دانه‌های سفید می‌شود.

۵. میلیای ثانویه بعد از آسیب پوستی

اگر کودک دچار سوختگی خفیف، تاول، زخم، آفتاب‌سوختگی شدید یا حساسیت به چسب زخم شده باشد، ممکن است چند هفته بعد در همان محل میلیا دیده شود. به این حالت میلیای ثانویه می‌گویند که معمولاً دیرتر از نوع نوزادی خوب می‌شود.

تفاوت میلیا با جوش و دانه‌های مشابه

خیلی از والدین میلیا را با بیماری‌های دیگر اشتباه می‌گیرند:

• جوش سرسفید نوجوانی: نرم‌تر است، مرکز چرکی دارد و معمولاً ملتهب می‌شود، ولی میلیا سفت و بدون التهاب است.
• ملیوم و زائده چربی: بزرگ‌تر و عمیق‌تر است و معمولاً تکی دیده می‌شود.
• مولوسکوم: وسط آن فرورفتگی دارد و می‌تواند پخش شود، ولی میلیا ثابت می‌ماند.
• سیرینگوما: همرنگ پوست یا کمی تیره‌تر است و معمولاً در نوجوانی و بزرگسالی دیده می‌شود، نه در کودک خردسال.
• هزاران دانه قرمز و خارش‌دار: بیشتر به اگزما یا میلیاریا یا حساسیت ربط دارد، نه میلیا.

اگر دانه‌ها قرمز، چرکی، خارش‌دار، در حال بزرگ شدن یا همراه با تب‌اند، احتمالاً میلیا نیست و باید معاینه شود.

آیا میلیا زیر چشم در کودکان نیاز به درمان دارد؟

در بیشتر موارد، نه. پاسخ کوتاه متخصصان پوست این است:

در نوزادان و شیرخواران: هیچ درمانی لازم نیست. فقط صبر و مراقبت ملایم کافی است. دستکاری باعث لک و عفونت می‌شود.

در کودکان نوپا و بزرگ‌تر: اگر دانه‌ها کم، بدون علامت و تازه‌اند، معمولاً طی چند هفته تا چند ماه خودبه‌خود کم‌رنگ و محو می‌شوند. درمان فعال فقط در این شرایط بررسی می‌شود:

• میلیا بیشتر از ۳ تا ۶ ماه مانده و بزرگ‌تر شده
• تعداد آن زیاد و از نظر ظاهری آزاردهنده است
• پزشک مطمئن شده که ضایعه واقعاً میلیاست و بیماری دیگری نیست
• میلیای ثانویه مقاوم بعد از آسیب پوستی است

درمان تخصصی میلیای مقاوم فقط توسط پزشک انجام می‌شود، مثل تخلیه استریل با سوزن ظریف. هیچ‌وقت این کار را در خانه یا آرایشگاه انجام ندهید، مخصوصاً دور چشم که پوست بسیار نازک و نزدیک به چشم است.

چه کارهایی را نباید برای میلیا کودک انجام دهید؟

این اشتباه‌ها دانه‌ها را بدتر می‌کنند:

• فشار دادن و ترکاندن: باعث زخم، عفونت، لک قهوه‌ای و فرورفتگی می‌شود.
• استفاده از اسکراب و لایه‌بردار بزرگسالان: پوست کودک را می‌سوزاند و التهاب می‌دهد.
• چسب جوش، سوزن خانگی و تیغ: خطر عفونت و آسیب به چشم دارد.
• کرم ضدجوش، رتینوئید قوی و هیدروکینون: برای پوست کودک مناسب نیست و فقط با تجویز پزشک آن هم در موارد خاص استفاده می‌شود.
• قطع خودسرانه شیر یا تغییر رژیم غذایی: میلیا به شیر، آلرژی غذایی یا کمبود ویتامین ربط مستقیمی ندارد.

مراقبت صحیح و پیشگیری از میلیا زیر چشم در کودکان

برای کمک به بهبود و جلوگیری از برگشت، این روتین ساده کافی است:

• صورت کودک را روزی یک تا دو بار با آب ولرم و شوینده ملایم مخصوص کودک بشویید.
• دور چشم را فقط با کرم بسیار سبک و مخصوص کودک مرطوب کنید، نه کرم بزرگسال.
• ضدآفتاب مخصوص کودکان با SPF مناسب بزنید و از کلاه لبه‌دار استفاده کنید.
• آرایش کودکانه، برق لب و رنگ‌های صورت را دور چشم نزنید.
• دستمال مرطوب معطر و صابون قوی را حذف کنید.
• اگر کودک چشم‌هایش را زیاد می‌مالد، علت حساسیت یا خشکی را با پزشک بررسی کنید.
• حوله و روبالشی کودک را تمیز و جدا نگه دارید، ولی وسواس شست‌وشوی زیاد نداشته باشید.

۴ باور اشتباه درباره علت میلیا زیر چشم در کودکان

درباره دانه سفید زیر چشم کودک باورهای زیادی وجود دارد که بیشترشان درست نیست:

۱. از شیر مادر مانده و با شست‌وشوی بیشتر خوب می‌شود: میلیا چربی شیر خشک‌شده نیست که با آب پاک شود. شست‌وشوی زیاد فقط پوست را خشک و تحریک می‌کند.

۲. به‌خاطر دندان درآوردن است: زمان دندان درآوردن و زمان میلیای نوزادی گاهی هم‌زمان می‌شود، ولی ربط علمی مستقیمی بین این دو نیست.

۳. نشانه کمبود کلسیم یا ویتامین است: میلیا بیماری کمبود تغذیه‌ای نیست و با دادن خودسرانه قطره و مکمل از بین نمی‌رود.

۴. اگر نترکانیم زیاد می‌شود و پخش می‌شود: میلیا مثل زگیل یا تبخال پخش‌شونده نیست. ثابت می‌ماند و فشار دادن آن فقط باعث لک و عفونت می‌شود.

کنار گذاشتن این باورها باعث می‌شود والدین کمتر دستکاری کنند و روند بهبود طبیعی سریع‌تر طی شود.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر یکی از این نشانه‌ها را دیدید، به متخصص اطفال یا متخصص پوست مراجعه کنید:

• دانه‌ها بعد از ۳ ماه هیچ تغییری نکرده‌اند یا در حال افزایش‌اند
• دانه بزرگ‌تر از ۳ میلی‌متر شده، قرمز، متورم یا دردناک شده
• ترشح، پوسته‌ریزی، خارش شدید یا زخم دیده می‌شود
• میلیا همراه با مشکلات پوستی دیگر مثل تاول‌های مکرر، اختلال رشد مو و ناخن یا لک‌های عجیب است
• دانه روی خط مژه یا خیلی چسبیده به چشم است و روی بینایی یا باز و بسته شدن پلک اثر گذاشته
• مطمئن نیستید که ضایعه واقعاً میلیاست

نتیجه‌گیری

علت میلیا زیر چشم در کودکان در بیشتر موارد ساده و بی‌خطر است؛ پوست نابالغ نوزاد، کرم‌های چرب، آفتاب و تحریک پوستی. خبر خوب این است که میلیای نوزادی تقریباً همیشه خودبه‌خود خوب می‌شود و در کودکان بزرگ‌تر هم با حذف محصول سنگین و مراقبت ملایم، به‌تدریج محو می‌شود.

مهم‌ترین درمان، دست نکردن به دانه‌هاست. فشار دادن، سوزن خانگی و کرم‌های قوی بزرگسالان فقط جای میلیای کوچک، لک و زخم باقی می‌گذارد. اگر دانه‌ها ماندگار، ملتهب یا مشکوک‌اند، تشخیص قطعی و تخلیه ایمن را به پزشک بسپارید.

سلب مسئولیت پزشکی: این مطلب صرفاً جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه پزشک نیست. برای تشخیص قطعی ضایعات دور چشم کودک، حتماً به پزشک مراجعه کنید.